Zeg op een verjaardag dat je aan mindfulness doet en je krijgt uiteenlopende reacties. De een begint over wierook en klankschalen, de ander over zijn schoonzus die er zo rustig van werd, een derde vindt het maar zweverig gedoe. Rond weinig woorden hangt zoveel mist als rond dit ene. Tijd om een paar hardnekkige misverstanden op te ruimen.
Misverstand: je moet je hoofd leegmaken
Dit is veruit de meest gehoorde. Mensen proberen te mediteren, merken dat de gedachten blijven komen en concluderen dat ze het niet kunnen. Terwijl een denkend hoofd volkomen normaal is. Hersenen produceren gedachten zoals een hart bloed rondpompt, daar houdt geen meditatie ze van af.
Bij mindfulness leer je gedachten opmerken en er niet automatisch achteraan te lopen. Het verschil tussen midden in de rivier staan en op de oever zitten kijken naar wat er voorbijstroomt. De rivier stroomt gewoon door, jij staat alleen ergens anders.
Deelnemers noemen dit vaak de grootste opluchting van de hele training: het hoeft dus helemaal niet stil te worden daarboven. Vanaf dat moment kan het oefenen echt beginnen, zonder de mislukking die ze zichzelf steeds aanpraatten.
Misverstand: het is zweverig
Mindfulness zoals ik het geef, is nuchter en praktisch. De achtweekse training is tientallen jaren geleden ontwikkeld in een academisch ziekenhuis en is sindsdien veelvuldig onderzocht. Geen wierook nodig, geen bijzondere kleding, geen geloofsovertuiging. Wel een stoel, discipline en de bereidheid om naar jezelf te kijken.
De oefeningen zelf zijn bijna huiselijk gewoon: zitten en je adem voelen, liggend je lichaam langsgaan, aandachtig een rozijn eten. Wat er bijzonder aan is, zit niet in de vorm. Het zit in wat er gebeurt als je het maandenlang volhoudt.
De rijke geschiedenis van meditatie doet daar niets aan af. De wortels liggen in eeuwenoude boeddhistische beoefening, en de moderne training heeft daaruit de oefeningen gedestilleerd die voor iedereen werken, welke levensovertuiging je ook hebt of juist mist.
Misverstand: je wordt er altijd kalm van
Was het maar zo overzichtelijk. Wie oefent, komt naast rust ook onrust tegen, verveling, verdriet, ongeduld. Mindfulness belooft geen permanent zen-gevoel. Het leert je om bij alles wat er is aanwezig te blijven, ook bij het ongemakkelijke.
Veel mensen worden er uiteindelijk wel rustiger van, en dat is eerder een bijeffect dan het doel. De kalmte komt doordat je stopt met vechten tegen wat er toch al is. Dat scheelt een hoop innerlijk lawaai.
Er zijn zelfs periodes waarin oefenen je eerst onrustiger laat voelen, simpelweg omdat je nu opmerkt wat er altijd al was. Vergelijk het met een lamp aandoen in een rommelige kamer: de rommel is niet nieuw, alleen het licht is nieuw.
Wat het dan wel is
Mindfulness is aandacht geven aan dit moment, met een open en milde houding. Opmerken wat er is, in je lijf, je hoofd en om je heen, zonder er meteen een oordeel overheen te leggen. Dat klinkt simpel en dat is het ook. Simpel is alleen iets anders dan makkelijk.
En het is geduldig werk. Niemand fietst na drie lessen de Alpen over, en niemand zit na drie meditaties onbewogen in een storm. Gelukkig telt elke oefening mee, ook de rommelige.
Het is bovendien een training, geen truc. Zoals je conditie opbouwt door te bewegen, bouw je aandacht op door te oefenen. Vandaar dat een serieuze mindfulnesstraining acht weken duurt, met dagelijkse oefeningen thuis. Wie regelmatig traint, merkt dat het opmerken vanzelf begint te gebeuren, midden in een druk gesprek of een lastige dag.
Zelf ontdekken wat het voor jou is
Uiteindelijk kun je erover lezen wat je wilt, mindfulness begrijp je pas door het te doen. Zoals je zwemmen niet leert uit een boek. Eén week zelf oefenen zegt je meer dan tien artikelen, ook dit artikel.
Ik kwam zelf ooit vol scepsis bij mijn eerste training binnen en ik weet dus precies hoe dat voelt. Wat me over de streep trok, was de nuchterheid ervan. Benieuwd naar mijn verhaal en mijn manier van werken? Je leest er meer over op de pagina over Jolita.
Laat de mist rond het woord je in elk geval niet tegenhouden. Achter alle meningen en misverstanden ligt iets heel gewoons: leren om er te zijn bij je eigen leven. Dat is minder zweverig dan het klinkt, en waardevoller dan je misschien denkt.
